Cmentarz mariacki

Z ulicy Reformackiej kierujemy się w stronę Rynku Głównego, pod kościół Mariacki. Na jego fasadzie ujrzymy kolejny dzwonek za konających. Na terenie dzisiejszego placu Mariackiego przez wiele stuleci funkcjonował główny krakowski cmentarz, zlikwidowany w 1797 roku.

Od średniowiecza uważano, że szanowane pochówki powinny odbywać się w pobliżu kościołów, w centrach miast, zaś cmentarze poza murami miasta były najczęściej miejscami spoczynku przestępców, samobójców, ewentualnie ofiar zarazy. Oczywiście cmentarze pośrodku miejskiej zabudowy bywały ogniskami różnych epidemii – już w okresie oświecenia zaczęły się pojawiać głosy, że należałoby je zlikwidować. Ze względów sanitarnych cesarz Józef II Habsburg wydał w Wiedniu rozporządzenie w 1783 roku (i powtórzył je jeszcze w roku 1784), na mocy którego zakazane zostało grzebanie zmarłych na jakichkolwiek cmentarzach w śródmieściach. W Krakowie przykościelne cmentarze zostały w związku z tym zlikwidowane przez władze austriackie po III rozbiorze, w ostatnich latach XVIII wieku. Dziś po cmentarzu, który znajdował się przy krakowskiej farze, pozostały głównie epitafia na ścianach kościoła, a także kaplica ogrójcowa przy kościele św. Barbary.

W miejscu dzisiejszego kościoła św. Barbary pierwotnie znajdowała się kaplica cmentarna, ufundowana przez Mikołaja Wierzynka starszego, wzmiankowana w źródłach już w 1338 roku. Była to kaplica-ossuarium, czyli budynek, w którym składano kości pozbierane na cmentarzu. Kościół w obecnej formie wzniesiono na przełomie XIV i XV wieku, a w sto lat później dobudowano do niego kaplicę ogrójcową – to arcydzieło architektury późnogotyckiej, ufundowane przez Adama Szworca (Szwarca). Wzmianka o uposażeniu przez niego ołtarza kaplicy, zwanej „Ogrodziec”, zachowała się z roku 1488, a kolejne fundusze były przez Szwarca zapisane na tę kaplicę w jego testamencie z 1509 roku. W środku kaplicy, na sklepieniu, znalazły się tarcze herbowe z czaszką i piszczelami oraz z narzędziami męki Chrystusa, a ściany zdobi rzeźbiona Modlitwa Chrystusa w Ogrójcu, powstała prawdopodobnie w warsztacie Wita Stwosza. Kaplica ta jest otwarta na zewnątrz arkadami; w środku na haku wieszano kaganek, którego światło było widoczne na cmentarzu, a może także poza jego murami.

Na fasadzie kamienicy przy placu Mariackim 8 możemy zobaczyć kolejny Ogrójec – to kopia dzieła samego Wita Stwosza, którego oryginał można oglądać w galerii Muzeum Narodowego w Krakowie w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka przy ulicy Kanoniczej 17.